Gnawamuziek: de guembri, de qraqeb en de lila

De wortels

UNESCO, die gnawa in 2019 opnam in de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid, beschrijft het als een geheel van muzikale gebeurtenissen, optredens, broederschapspraktijken en helende rituelen waarin het wereldse en het heilige samenkomen. Het groeide in gemeenschappen van afstammelingen van tot slaaf gemaakte mensen, minstens sinds de 16e eeuw, en nam onderweg de soefi-devotie op.

De instrumenten

De guembri, ook gimbri of sintir genoemd, is een luit met een lange hals, een houten klankkast bespannen met huid en drie darmsnaren. Hij wordt bespeeld door de maâlem, de meestermuzikant, die de groep leidt en zingt.

Om hem heen spelen muzikanten qraqeb, grote paren ijzeren castagnetten in elke hand, en antwoorden op zijn roep. Het gelijkmatige, hypnotiserende ritme is bedoeld om luisteraars urenlang mee te nemen.

De lila

De centrale ceremonie is de lila, een hele nacht van muziek, wierook, kleuren en dans waarin deelnemers in trance kunnen raken. Ze volgt een reeks geesten en heiligen, elk met eigen liederen en kleuren. Lila’s worden gehouden in huizen en in de lokalen van de broederschappen, om te genezen, te zegenen of te vieren.

Van ritueel tot festival

Gnawamuzikanten spelen al lang ook in het openbaar, op pleinen als Jemaa el-Fna in Marrakesh. Sinds 1998 brengt het Gnaoua- en Wereldmuziekfestival in Essaouira de meesters op het podium met jazz-, blues- en andere muzikanten, en gnawa is een ontmoetingsplek geworden voor muzikanten uit de hele wereld.

Van qraqeb tot krabbenscharen

Het ontwerp Clap Back maakt van een paar gnawa-qraqeb de scharen van een krab: de metalen percussie van de ceremonie, opnieuw bedacht als een figuur van de kust.